“Hebben jullie ook jade?” vroeg een mevrouw in de winkel. Haar kleindochter heet Jade en ze wilde haar graag een stukje jade geven. Dat vond ik zo’n lief idee. Stel je voor dat je als kind zo’n pakje openmaakt en je eigen naam op het kaartje ziet staan.
Toen begon ik me iets af te vragen. Elke steen die we voor FLOW inkopen, gaat door onze handen. Ik heb al heel wat bakjes bekeken bij de groothandel, maar wanneer heb ik er nou eentje gezien waar ‘jade’ op stond? Ik ben eens gaan uitzoeken waar ik de volgende keer op kan letten.
Waarom heet jade soms nefriet of jadeïet?
Jade is een verzamelnaam. De twee soorten die je het vaakst tegenkomt zijn nefriet en jadeïet. Op een Engelstalig kaartje lees je nephrite of jadeite. Aan de buitenkant kunnen ze sprekend op elkaar lijken. Het verschil zit vanbinnen. Bij nefriet grijpen piepkleine minerale vezels in elkaar, ongeveer zoals de vezeltjes in een lap vilt. Jadeïet bestaat uit kleine kristalkorrels die stevig in elkaar passen.
Vooral nefriet is daardoor bijzonder taai. Dat woord zegt iets over hoeveel kracht er nodig is om de steen te breken. Zo begrijp je ook waarom mensen er vroeger gereedschap van konden maken.
Welke kleur heeft jade vanbinnen?
Bij jade denk ik aan groen. Kijk je naar de foto hierboven, dan zou je toch bijna aan het groene stukje voorbijlopen. Het grootste deel van deze steen uit Myanmar heeft een geelbruine verweringskorst. Waar die open is, zie je ineens hoe fel het groen daaronder is. En zelfs in dat kleine stukje lopen lichtere en donkerdere tinten door elkaar.
Nefriet zie je bijvoorbeeld in donkergroen, grijsgroen en roomwit. Na het polijsten krijgt hij vaak een zachte, wasachtige glans. Bij jadeïet is het kleurenpalet nog breder. Er is witte jadeïet, maar ook lavendelpaarse. Sommige stukken laten langs een dunne rand licht door. Andere zijn vrijwel ondoorzichtig. Je kunt dus twee heel verschillende stenen naast elkaar leggen die allebei jade heten.
Waar komt jade vandaan?
Het noorden van Myanmar, het vroegere Birma, is bekend om jadeïet. Aan de andere kant van de wereld komt jadeïet ook voor in de vallei van de Motagua in Guatemala. Een bekende vindplaats voor nefriet is het Zuidereiland van Nieuw-Zeeland. Daar worden stukken onder meer gevonden in en langs rivieren.
Voor Māori heeft pounamu, de plaatselijke naam die onder meer nefriet omvat, een bijzondere betekenis. Van dezelfde taaie steen maakten mensen beitels voor houtbewerking én hangers om op het lichaam te dragen. Sommige stukken kregen een naam en herinnerden volgende generaties aan een voorouder. Dat vind ik mooi aan zo’n voorwerp. Je kunt de steen beschrijven en toch het belangrijkste missen als je het verhaal van de familie niet kent.
Is jade zeldzaam?
Dat hangt af van het soort én van het stukje dat je in handen hebt. Nefriet komt meer voor dan jadeïet. Binnen de jadeïet is vooral de combinatie van een levendige, gelijkmatige smaragdgroene kleur, een fijne structuur en een hoge doorschijnendheid zeldzaam. Voor die uitzonderlijke kwaliteit wordt de naam imperial jade gebruikt. Een eenvoudig stukje nefriet kan dus net zo goed echte jade zijn.
Wat wens je iemand met een stukje jade?
In de edelsteentraditie staat jade voor harmonie, welvaart en bescherming. Voor die oma zou ik dat heel eenvoudig vertalen. Geef je je kleindochter een stukje jade, dan kun je er een wens bij doen. “Ik wens je alle geluk van de wereld, Jade.” Zo heeft ze later ook de woorden van haar oma om te bewaren.
Sommige mensen dragen jade als herinnering om wat minder gehaast te leven of om geduld te hebben met iets wat tijd vraagt. Op onze steenpagina over Jade lees je meer over die traditionele betekenissen en hoe je je steen verzorgt.
En zie je ergens ‘New Jade’ op een kaartje staan? Die handelsnaam wordt meestal gebruikt voor lichtgroene serpentijn. Bij FLOW verbinden we deze steen met bescherming, voorspoed en de wens om met vertrouwen aan iets nieuws te beginnen. Meer over de naam en de symboliek lees je bij New Jade.
Waar let ik op bij de groothandel?
De volgende keer vraag ik naar beide namen. Staat er alleen ‘jade’ op het kaartje, dan wil ik graag weten welke soort het is, waar het stuk vandaan komt en of het behandeld is. Jadeïet kan bijvoorbeeld geverfd zijn. Ook kan een andere groene steen, zoals serpentijn, er op het oog sterk op lijken. Voor een kostbaar stuk kan een gemmologisch laboratorium het materiaal en eventuele behandelingen onderzoeken.
En voor die oma? Ik zou haar het liefst een stukje geven waarvan ik kan vertellen wat het precies is en waar het gevonden is. Dan heeft Jade straks bij haar steen ook iets om door te vertellen.
Bronnen & verder lezen
- Gemological Institute of America – de verschillende soorten jade
- GIA – kleur, structuur en doorschijnendheid
- GIA – jadeïet en vindplaatsen, waaronder Guatemala
- Te Ara – pounamu in Nieuw-Zeeland
- GIA – jade en materialen die erop lijken
- Museumfoto USNM R6628, gedeeld door James St. John via Wikimedia Commons

